Właściciele kotów powinni być świadomi, że domowy pupil może przenosić na człowieka choroby odzwierzęce (zoonozy). Najczęstsze z nich to infekcje pasożytnicze, bakteryjne, grzybicze, a rzadziej wirusowe. Warto odpowiedzialnie podchodzić do profilaktyki oraz rozróżniać, które schorzenia stanowią realne zagrożenie dla człowieka, a które grożą wyłącznie innym kotom. Dbając o higienę i stosując zalecenia weterynaryjne, można zdecydowanie zmniejszyć ryzyko zakażeń i zapewnić bezpieczeństwo całej rodzinie.[2][6]
Najczęstsze choroby, którymi mogą zarazić koty ludzi
Najważniejsze choroby odzwierzęce przenoszone przez koty na człowieka to przede wszystkim pasożyty przewodu pokarmowego (glisty, tasiemce, Giardia), toksoplazmoza, pchły, a także bakteria Bartonella henselae (powodująca „chorobę kociego pazura”), infekcje bakteryjne ran po zadrapaniu lub ugryzieniu, rzadziej zakażenia jelitowe typu Salmonella czy grzybica skóry (dermatofitozy).[2][6]
Przenoszenie pasożytów następuje głównie przez brudne ręce po kontakcie z kuwetą, ziemią, zanieczyszczonymi powierzchniami lub sierścią, a jaja chorobotwórczych pasożytów mogą przetrwać w środowisku bardzo długo.[2] Toksoplazmoza jest szczególnie groźna dla kobiet w ciąży oraz osób z obniżoną odpornością, ponieważ zarażenie występuje zwykle po kontakcie z kałem kota, w którym znajdują się oocysty pasożyta.[2]
Choroba kociego pazura przenoszona jest przez zadrapania lub ugryzienia, a bakteria obecna we krwi kota trafia do rany na skórze człowieka i powoduje miejscowe stany zapalne oraz powiększenie węzłów chłonnych.[2][6] Grzybica skóry jest bardzo łatwa w transmisji – zarówno przez bezpośredni kontakt z kotem, jak i przez skażone przedmioty domowe oraz środowisko.[2][6]
Zoonozy o etiologii wirusowej pojawiają się znacznie rzadziej i dotyczą niemal wyłącznie wścieklizny, która jest śmiertelna, ale w Polsce przypadki są sporadyczne i głównie wśród nieszczepionych, wolno żyjących kotów.[2][6]
Choroby zakaźne występujące u kotów — zagrożenie dla innych zwierząt
Wielu właścicieli obawia się „typowo kocich” chorób wirusowych, jednak warto podkreślić, że nie stanowią one zagrożenia dla ludzi — dotyczą wyłącznie kotów i przenoszą się głównie w skupiskach lub przez bezpośredni kontakt z zarażonym zwierzęciem.[2][3][6][7]
Najważniejsze choroby zakaźne kotów to koci katar (wywoływany przez kaliciwirus i herpeswirus), panleukopenia (tyfus, parwowiroza), białaczka wirusowa FeLV, FIV (koci HIV) oraz FIP (zakaźne zapalenie otrzewnej).[2][3][5][6][7] Wspólne objawy tych schorzeń obejmują: kichanie, wypływy z nosa i oczu, owrzodzenia w jamie ustnej, biegunki, wymioty, gorączkę i spadek masy ciała.[4]
Koci katar to jedna z najczęstszych chorób młodych kotów — jest bardzo zaraźliwy, szczególnie w schroniskach i hodowlach.[1][3][6] Panleukopenia u nieszczepionych kociąt bywa śmiertelna nawet w 50–90% przypadków i ma gwałtowny przebieg.[3][6][7] FeLV i FIV prowadzą do przewlekłego niedoboru odporności, nowotworów, niedokrwistości oraz zwiększonej podatności na inne infekcje.[2][5][10] FIP charakteryzuje się wysoką śmiertelnością; klasyczne leczenie jest nieskuteczne.[5]
Mechanizmy zakażeń — jak dochodzi do transmisji chorób między kotami i na człowieka
W przypadku zoonoz, drogą przenoszenia pasożytów są najczęściej ręce i przedmioty zanieczyszczone kałem kota. Jaja glist czy tasiemców mogą bytować w środowisku miesiącami. Zarażenie toksoplazmozą wymaga obecności dojrzałych oocyst w kale i nieuwagi podczas sprzątania kuwety lub pracy w ogrodzie.[2][6]
Do transmisji grzybicy skóry wystarczy nawet przebywanie w tym samym otoczeniu co kot-nosiciel, ponieważ zarodniki utrzymują się długo w powietrzu, na meblach i przedmiotach.[2] Choroba kociego pazura pojawia się, gdy bakteria zostaje wprowadzona do ludzkiej skóry na skutek zadrapania — szkody najczęściej dotyczą osób o obniżonej odporności.[2][6]
Wścieklizna przenosi się przez ugryzienie, jeśli kot jest nią zainfekowany. Szczególnie zagrożone są osoby mające styczność z bezdomnymi i nieszczepionymi kotami.[2][6]
Między kotami większość chorób wirusowych rozprzestrzenia się drogą kropelkową (np. koci katar), przez ślinę i krew (FeLV, FIV), a także kontakt z kałem i moczem (panleukopenia, FIP).[3][5][6][7]
Objawy chorób u kota — sygnały ostrzegawcze dla opiekuna
Właściwe rozpoznanie wczesnych symptomów jest kluczowe dla ograniczenia transmisji chorób. Niepokojące objawy u kota, wymagające konsultacji weterynaryjnej, to: zmiana zachowania, utrata lub wzrost apetytu, chudnięcie, powtarzające się wymioty, biegunki lub zaparcia, kłopoty z oddawaniem moczu, wydzielina z nosa lub oczu, gorączka powyżej 39°C oraz intensywnie nieprzyjemny zapach z pyska.[4]
Należy pamiętać, że kot może być nosicielem i nie wykazywać ewidentnych objawów, szczególnie w przypadku chorób takich jak FIV czy FeLV. Właśnie dlatego tak istotne są badania profilaktyczne (badanie kału, testy serologiczne, kontrola morfologii krwi), szczególnie jeśli w domu przebywają dzieci, kobiety w ciąży, osoby starsze lub z zaburzoną odpornością.[1][2][4][5]
Jak skutecznie ograniczyć ryzyko zakażenia — zalecenia i profilaktyka
Podstawą ochrony ludzi i kotów przed chorobami zakaźnymi są szczepienia (przeciw kociemu katarowi, panleukopenii, wściekliznie, a u kotów wychodzących także FeLV), regularne odrobaczanie, zwalczanie pasożytów zewnętrznych (pchły, kleszcze) i rygorystyczna higiena.[2][3][6][7]
Kalendarz szczepień zwykle zaczyna się od 6–8 tygodnia życia kota i wymaga serii przypomnień, po czym kontynuacji szczepień co 1–3 lata w zależności od preparatu oraz ryzyka kontaktu ze zwierzętami.[2][3][6][7] Odrobaczanie powinno być rutyną — minimum 2–4 razy w roku (koty wychodzące nawet częściej). Dodatkowo wskazane są regularne badania kału.[2][6]
W trosce o zdrowie domowników ważne jest codzienne sprzątanie kuwety, używanie rękawic ochronnych przez kobiety w ciąży, staranne mycie rąk po kontakcie z kuwetą, sierścią, ziemią lub ogrodem. Nie należy pozwalać kotu na kontakty z wolno żyjącymi zwierzętami, a nowe zwierzę należy izolować i przebadać.[2][4][6]
W praktyce, koty niewychodzące, systematycznie szczepione i odrobaczane stanowią znikome ryzyko dla ludzi. Większą ostrożność należy zachować w przypadku kotów polujących, wychodzących i niemających stałej opieki weterynaryjnej, czy też jeśli w domu są osoby o podwyższonym ryzyku powikłań (dzieci, kobiety w ciąży, osoby o obniżonej odporności).[2][4][6][7]
Trendy w profilaktyce i przyszłość ochrony zdrowia ludzi i kotów
Obecnie obserwuje się wzrost świadomości opiekunów dotyczący zoonoz, a także rosnące znaczenie testowania kotów na FeLV/FIV oraz stosowania nowocześniejszych szczepionek skojarzonych, które zapewniają szerszą ochronę i pozwalają zmniejszyć liczbę zastrzyków.[5][7][10]
Konieczne jest systematyczne edukowanie właścicieli w zakresie zagrożeń związanych z brakiem higieny kuwety, kontaktu z wydalinami kota, a także ryzyka związanego z podawaniem surowego mięsa.[2][4][6] Równocześnie weterynarze coraz częściej zalecają wdrażanie badań profilaktycznych oraz indywidualizację protokołów szczepień w zależności od stylu życia kota i domowników.[2][6][7]
Nowoczesna opieka oparta o regularną diagnostykę i przestrzeganie zasad higieny jest najskuteczniejszą strategią ochrony zdrowia wszystkich domowników.
Podsumowanie
Koty mogą przenosić na człowieka wybrane pasożyty, bakterie i grzyby, chociaż większość „kocich wirusów” zagraża wyłącznie innym kotom. Staranna profilaktyka: regularne szczepienia, odrobaczanie, higiena rąk i kuwety oraz rozsądne ograniczanie ryzykownych kontaktów znacząco redukują zagrożenie chorobami odzwierzęcymi. Systematyczna współpraca z lekarzem weterynarii oraz edukacja opiekunów stanowią klucz do ochrony zarówno zdrowia kota, jak i wszystkich domowników.[2][4][6]
Źródła:
- https://johndog.pl/blog/kot/kocie-problemy-zdrowotne-najczestsze-choroby/
- https://weterynariabytom.pl/2025/02/08/choroby-zakazne-i-pasozytnicze-kotow/
- https://vetplanet.store/choroby-wirusowe-kotow.htm
- https://www.josera.pl/poradnik/wiedza-o-kotach/choroby-kotow-lista-najczesciej-wystepujacych-chorob.html
- https://www.zoocentrum24.pl/pl/blog/fip-felv-i-fiv-czyli-choroby-zakazne-kotow-1653377353.html
- https://omegakarmy.pl/o-kotach/choroby-zakazne-u-kotow-rodzaj-profilaktyka-leczenie/
- https://fera.pl/jakie-sa-najgrozniejsze-choroby-zakazne-kotow.html
- https://animal-center.pl/choroby-kotow/
- https://dlakociarzy.pl/choroby-kotow-llista-najczestszych-chorob/
- https://magwet.pl/32487,najgrozniejsze-choroby-zakazne-kotow
DolinaInformacji.pl to dynamicznie rozwijający się portal ogólnotematyczny, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie. Łączymy różnorodność z jakością, oferując treści w dziesięciu kluczowych kategoriach – od biznesu i finansów, przez lifestyle i modę, po technologię i zdrowie.